Urriaren 12an, Eusko Jaurlaritzako Herrizaingo Sailak baimenduta, Falange Españolak elkarretaratze bat egin zuen Gasteizen, eta Ertzaintzaren laguntzaz Probintzia plazaraino gerturatu ziren. Aldi berean, plazaren inguruetan ekimen faxistaren aurka mobilizatzen ari zen jendearen kontra oldartu zen: 19 pertsona atxilotu eta dozenaka zauritu eragin zituen. Esan beharra dago egun haietan atxilotutakoen kontrako prozedura judizialek aurrera jarraitzen dutela; bitartean, talde faxistaren aurka ez da inolako prozedura judizialik ireki.
Joan den astean, kale-egoeran dauden pertsona talde bat Gasteizko Errekaleor auzora gerturatu zen. Politikoki eta mediatikoki eskuin muturrak baliatu dituen liskarrak sortu ziren, zaurituak eragiteraino. Ertzaintzak auzorako sarrera guztiak itxi zituen, eta etxeetan ere sartu zen. Geroago jakin dugu, Aleak argitaratutakoaren arabera, Errekaleorrera joandako talde horrek poliziaren jarraibideei jarraituz jokatu zuela. Hurrengo egunetan auzokideen aurkako jazarpenak bere horretan jarraitu du.
Maiatzaren 23an, larunbata, Global Sumud Flotillaren euskal ordezkaritza, Israelek bahitu eta torturatu ondoren, Loiuko aireportura heldu zen. Kanpoaldean senideak, hurbileko pertsonak eta Palestinako kausaren aldeko ekintzaileak zituzten zain. Ertzaintza pertsona hauen aurka oldartu zen, tokiko eta nazioarteko prentsaren aurrean. Emaitza: hainbat pertsona jipoitu zituzten eta lau lagun atxilotu. Horietako bat anbulategira eraman zuten, eta Ertzaintzaren zaintzapean lurrean botata izan zuten, zabaldutako irudietan argi ikus daitekeen bezala.
Egun horretan bertan, Gasteizek Arabako kirolaren mugarri baten oroitzapena ospatu zuen. Ehunka pertsona joan ziren bertara, eta hainbat adingabek parte hartu zuten ekitaldian. Ertzaintza bertaratu zen eta, beste behin ere, polizia-kargak, jipoiak eta bi atxiloketa egin zituen.
Duela bi hilabete Ertzaintzaren hauteskunde sindikalak egin ziren. Bozen %31 lortuta, eskuin muturreko buruzagiekin bat egiten duen sindikatu batek irabazi zituen. Zalantzarik gabe, elementu garrantzitsua da hori gaur egun Ertzaintza osatzen duten sektore batzuk ulertzeko orduan.
Mozal legea
Espainiako Gobernuak indargabetzeko promesa ugari egin arren, Alderdi Popularrak 2015ean onartutako Mozal Legeak indarrean jarraitzen du, hamaika urte geroago. Lege horrek egiazkotasun-presuntzioa ematen dio poliziari, eta horrek nahikoa oinarri eskaintzen du herritarrei administrazio-zehapenak ezartzeko. Ahalmen horren barruan sartzen da errespetu-falta edo desobedientziagatik aktak egiteko gaitasuna.
Herrizaingo Sailak eta Ertzaintzak sarritan erabilitako argudioa Ertzaintzako agenteei ustezko desobedientziak edo erasoak egoztea da. Egozpen horrek, poliziaren indarkeria zuritzeaz gain, Mozal Legearen aplikazioa justifikatzea bilatzen du.
Indarkeriaren legitimazioa
Esplizituki zein inplizituki, Euskal Herriko sektore askoren aurka eragiten den indarkeria polizialaren normalizazio eta legitimazioaren bidean, Eusko Jaurlaritzaren eta poliziaren sektore jakin batzuetan norabide kezkagarria antzematen da gaur egun. Egoera hau ez da pertzepzio isolatu edo anekdotikoa; aitzitik, eguneroko bizitzako hainbat esparrutan agertzen da behin eta berriz, baita gizartean, sindikatuetan eta politikan parte hartzeko espazioetan ere.
Azken urteotan metatutako testigantzek, gizarte-kolektiboek egindako salaketa publikoekin batera, adierazten dute jardunbide horiek sendotu egin direla, eta horrek gizartean ezinegon handia eta polizia-erakundeekiko mesfidantza eragiten dituela.
Testuinguru honetan, Ertzaintzaren presentziak tentsioa, sumindura eta segurtasun kolektiboaren gabezia sortzen ditu. Bereziki kezkagarria da polizia-jarduera jakin batzuk aurreiritzi ideologikoetan, estigmatizazioan eta joera sozialetan oinarritutako identifikazio-mekanismoetan sostengatzea, militantzia politikoari, gazteria antolatuari edo kultura- eta gizarte-ingurune jakin batzuei lotutako susmo-profil zehatzak ezarriz.
Horrela, sektore kritiko edo disidenteak etengabe seinalatzeko dinamika finkatzen da, benetan demokratikoa eta plurala den gizarte batekin bateraezina den etengabeko zaintzaren pertzepzioa elikatuz. Jarduteko logika horrek disidentzia jazartzeko eta kriminalizatzeko kultura politikoa sendotzen du.
Horren ondorio zuzena espazio demokratikoaren pixkanakako degradazioa da; izan ere, oinarrizko eskubideen erabilera — hala nola protesta, antolaketa politikoa edo parte-hartze soziala — errepresioaren, identifikazio arbitrarioaren edo indarraren neurriz kanpoko erabileraren beldurrak baldintzatu dezake.
Askotan salatu izan dira poliziak manifestazioetan, ikasleen mobilizazioetan edo lan-protestetan egindako esku-hartze neurrigabeak; esku-hartze horiek zauri fisikoak, ondorio psikologikoak eta beldurrezko giro orokorra eragin dituzte, gizarteko sektore zabalen parte-hartze politiko askea mugatuz.
Era berean, bereziki larria da poliziaren jardunak kontrolatzeko, fiskalizatzeko eta horiei buruzko kontuak emateko mekanismo eraginkorrik ez egotea. Gehiegikerien aurrean ikerketa independente eta gardenik ez egoteak erakundeen zigorgabetasunaren pertzepzioa indartzen du, eta horrek are gehiago higatzen du herritarren konfiantza.
Poliziaren indarkeriagatiko salaketek erantzun eraginkorrik aurkitzen ez dutenean, edo erakundeek sistematikoki minimizatzen dituztenean, mezu argi bat helarazten da: jokabide errepresibo jakin batzuk onartuak ez ezik, politikoki babestuak ere badaude.
Horretaz gain, diskurtso instituzional eta mediatiko bat dago, zeinak kasu jakin batzuetan poliziaren jarduera eztabaidagarriak justifikatu edo erlatibizatzeko joera duen, ordena publikoa edo herritarren segurtasuna mantentzeari lotutako argudioak erabiliz. Narratiba horrek eztabaidaren fokua eskubideen urraketetatik aldentzen du, protesta egiten dutenen edo jarrera politiko kritikoak adierazten dituztenen kriminalizaziora eramanez.
Horren emaitza da gizarte-esparru bat eraikitzea, non disidentzia mehatxu gisa interpretatzen den, aniztasun politikoaren, askatasun ideologikoaren eta herritarren parte-hartzearen printzipio demokratikoak ahulduz.